gaslighting

Gaslighting: psychologische manipulatie ten top

1 Shares
0
0
1

Gaslighting is een nog relatief onbekend begrip onder het grote publiek, maar we hebben het allemaal wel eens meegemaakt. Gaslighting is net zoiets als framing: we doen het allemaal. Maar wanneer je het herhaaldelijk en op steeds grotere schaal inzet – of aan de andere kant juist ervaart – is er iets goed mis.

Maar om te beginnen: wat is gaslighting eigenlijk? De term is volgens Psychologie Magazine gebaseerd op de film ‘Gaslight’ uit 1944, waarin een man zijn vrouw ervan probeert te overtuigen dat ze gek wordt. Hij doet dat onder meer door de gaslampen in huis op willekeurige momenten te dimmen. Eigenlijk komt het erop neer dat je met gaslighting de werkelijkheid zó overtuigend verdraait dat iemand aan zichzelf gaat twijfelen.

Gaslighting komt volgens psychoanalytica Robin Stern vóóral veel voor in intieme relaties. Zij ziet in haar therapiepraktijk al jaren veel mensen die steeds meer aan zichzelf zijn gaan twijfelen. Ze ontdekte dat er bij al deze mensen sprake is van een subtiele vorm van manipulatie, meestal door de (intieme) partner. Maar niet alleen in liefdesrelaties komt gaslighting voor. Ook op het werk kun je ermee te maken krijgen.

Gaslighting en narcisme

Gaslighting is een vorm van mentaal misbruik, die vooral door narcisten doelmatig – en vaak ook effectief – wordt ingezet. De narcist hoeft overigens zelf niet altijd bekend te zijn met de term, maar hij of zij kent wél het mechanisme.

Bij deze vorm van manipulatie laat iemand jou, je aan je eigen waarnemingsvermogen en beoordelingsvermogen twijfelen. Om je een voorbeeld te geven uit mijn eigen leven – met een narcistische (inmiddels ex) partner:

Mijn, destijds, vriend bleef een heel weekend weg. Hij zou naar een verjaardag gaan van een vriendin op vrijdagavond en diezelfde nacht naar huis rijden. Zaterdag was hij nog niet thuis en appte ik hem. Geen antwoord. Later belde ik hem. Geen antwoord. Zondagmiddag was hij nog steeds niet thuis en ik begon me zorgen te maken. Ik belde hem. Wederom geen antwoord. Ik vroeg me af of er niet iets gebeurd kon zijn en ik belde zijn ouders. Die wisten het ook niet – en maakte zich nu ook zorgen. Met een misselijk gevoel in mijn maag begon ik aan het avondeten. Ik zou het dan wel warm houden voor hem. Die zondagavond kwam hij om half 10 ‘s avonds thuis. Zonder iets te zeggen?

Ik: “Waar was je?” In Antwerpen, bij die vriendin, was het antwoord. “Nou dat was zeker wel gezellig? Kon je niet even een berichtje sturen?” Niet aan gedacht, zei hij. “Wat heb je daar al die tijd gedaan dan?” Hij vertelde dat ze de stad in waren geweest, een beetje sightseeing hier en daar, et cetera. Nu weet ik – inmiddels – dat hij kon liegen alsof het gedrukt staat, maar ik geloofde hem destijds nog. “Ik vind het niet normaal dat je niet even een berichtje stuurt. Ik maakte me hartstikke veel zorgen. En ik had geen idee of je thuis at zaterdag en zondag. Ik heb zelfs je ouders gebeld!

Hij keek me aan alsof ik gek was. Vervolgens begon hij: “Het is helemaal niet zo raar dat ik wegblijf. In een relatie hoor je elkaar te vertrouwen.” Ik kan de exacte woorden me verder niet meer herinneren, maar hij liet me verbouwereerd achter. Met een gevoel alsof ik degene was die gek was.

Als je dit zo leest kun je er natuurlijk allerlei gedachten bij hebben. En je kunt je er oprecht bij afvragen wat voor verdere context hier speelde. Ik kan je vertellen: géén. We hadden geen ruzie, we hadden geen onenigheid, en we hadden geen andere soort van sores – of wat dan ook – voordat hij wegging. Ik ging overigens niet mee naar de verjaardag, omdat ik a) zijn vriendin niet al te goed kon en 2) zijn vriendin nogal van de wiet en pillen was op feestjes – ik deed/doe daar niet aan.

Symptomen van blootstelling aan een gaslighter

Mijn verhaal hierboven is slechts één van de vele keren waarin ik verbouwereerd achter bleef; zwaar twijfelend aan mezelf en mijn eigen beoordelingsvermogen. In die zes jaar durende relatie verloor ik steeds meer zelfvertrouwen, totdat er weinig tot niks meer van over was. Aan de buitenkant was alles zoals het zou moeten zijn: huisje, boompje, beestje en een auto voor de deur. Maar in onze relatie ging ik alleen naar verjaardagen van mijn familie, omdat hij geen zin had om mee te gaan. “Hij moest werken in het weekend”, maar zat dan met vrienden te playstationnen als ik thuis kwam. Als ik er wat van zei was ík degene die gek was.

En zo kwam het dat:

  • Ik me steeds vaker afvroeg “Ben ík nou gek?!”
  • Ik steeds vaker bij vrienden en familie zat te klagen – en naar externe ontkrachting zocht van het gevoel dat ik degene was die gek was – of deed
  • Ik de relatie graag wilde behouden en daar heel veel voor over had (dus conformeerde ik me aan zijn ideeën)
  • Ik volledig het contact met mezelf verloor
  • Ik steeds onzekerder werd.

Dit zijn exact de symptomen van een gaslightee: iemand die ge-gaslight wordt.

Maar geloof het of niet: de gaslighter doet dit meestal niet allemaal bewust. Het is een mechanisme dat hij of zij zichzelf aangeleerd heeft, omdat het hem in het verleden bevestiging en succes heeft opgeleverd, waardoor het steeds hardnekkiger in het gedragspatroon is gesleten.

Gaslighter(s) op het werk

Niet alleen in intieme relaties vind je gaslighters (en narcisten, voor wat dat betreft). Ook op het werk lopen ze rond. Zélfs in de politiek bestaan ze. Denk alleen al maar aan Mark Rutte:

  • zijn beruchte woede-uitbarstingen;
  • zijn “Ik heb niet gelogen, ik heb het me slechts verkeerd herinnerd
  • en zijn gebrek aan empathie.

Alles wijst erop dat Mark Rutte best eens een flinke narcist kan zijn. En wie weet herken jij ze ook wel op het werk of ben je er zelf één. Maar waar open narcisten vaak het podium en de aandacht opeisen, is er ook een vorm van ‘verborgen narcisme’. “Net als bij open narcisme is er bij verborgen narcisme sprake van een laag zelfbeeld en een groot gebrek aan zelfvertrouwen. Meestal ontstaat dat in de vroege jeugd, bijvoorbeeld doordat ouders er op emotioneel gebied onvoldoende voor hun kind zijn. Maar waar de narcist openlijk bevestiging vraagt door het podium op te eisen, gaat de verborgen narcist subtieler te werk. Gaslighten is dan een probaat middel.

Wat anders is dan bij een intieme relatie, is dat je op het werk vaak wat kortstondiger contact met elkaar hebt – en je intiem wat verder van elkaar af staat. Op het werk wordt aan langdurig gaslighten dus minder speelruimte gegeven, maar dat neemt niet weg dat het er wél kan zijn.

Heb je collega’s waarmee de onderlinge machtsverhoudingen scheefgegroeid zijn, afgezien van jullie functies binnen de organisaties? Of zie je dat een collega veel misbruik maakt van zijn of haar hiërarchische, formele macht? En ga je door diegene steeds vaker aan jezelf, je eigen waarneming, beoordelingsvermogen en gevoelens twijfelen? Wees dan extra alert op gaslighting.

Wat kun ertegen doen?

In het manipulatie-‘spel’ van gaslighting zijn altijd twee deelnemers nodig: de gaslighter (de ‘speler’) en de gaslightee (de ‘bespeelde’).

Vaak heb je als gaslightee (de ‘bespeelde’) het lange tijd niet door, tótdat jou na verloop van tijd een akelig gevoel besluipt. Opeens komt dan het besef dat je niet meer congruent aan je gevoel handelt en je jezelf verminderd zelfvertrouwen hebt aan laten praten. Die herkenning is het eerste punt. Daarna kun je een aantal stappen ondernemen:

  1. Zoek (professionele) hulp in de vorm van een coach;
  2. Vermijd het aangaan van een machtsstrijd met de gaslighter;
  3. Leer weer te vertrouwen op je eigen waarneming, beoordelingsvermogen en gevoelens;
  4. Maak jezelf emotioneel vaardig.

Wat je ook doet: blijft NIET hangen in een slachtofferrol. Dat wil niet dat je alsnog de machtsstrijd aan moet gaan, maar dat betekent wél dat je weer de regie (terug)neemt over jouw eigen geluk. Laat jouw geluk niet van een ander afhangen. En besef dat wanneer jij je blijft conformeren aan een gaslighter, jij hem of haar die macht – over jou – bewust afgeeft.

Als het moet, neem dan mentaal en fysiek afstand van de gaslighter.

Belangrijk:
It takes two to tango
. Gaslighting krijgt speelruimte door de dynamiek tussen twee mensen, die beiden op elkaars behoeften inspelen. De gaslighter is op zoek naar macht en rechtvaardiging van zichzelf en projecteert dit – bij voorkeur – op iemand die empathisch is en zich snel conformeert. De gaslightee is op zoek naar acceptatie van de gaslighter.

De enige weg hieruit is voor de gaslightee zelfacceptatie. En voor de gaslighter geldt hetzelfde.

Jezelf emotioneel vaardig maken & zelfacceptatie

Emoties zijn geen teken van zwakte, zoals we vaak veronderstellen, maar juist een teken van kracht. Mits je ze op de juiste manier inzet. Huilen omdat je geen promotie hebt gekregen en het zo alsnog proberen te krijgen is natuurlijk een slecht voorbeeld en eerder ‘een foute manier’. Je emoties leren herkennen en benoemen zijn daarentegen een vorm van volledige zelfacceptatie.

Als iemand tegen jou tekeer gaat kun jij zeggen:
“Ik hou er niet van hoe je nu tegen me praat, je geeft me een minderwaardig gevoel.”

Dan kan de ander daarop zeggen wat diegene wil, maar feit blijft dat jouw gevoelens gerespecteerd dienen te worden. Als diegene dat (herhaaldelijk) niet doet, heeft diegene geen greintje respect voor jou en kun je daar iets mee. Daar kun je jouw nieuwe beslissingen op baseren. Door weg te gaan. Of door het aan te kaarten.

Dat vraagt moed, maar geloof mij: 1x moedig zijn en je angst overwinnen is het een leven lang waard.

Geef je energie
niet aan het systeem

maar verleg je aandacht
naar je innerlijke rust
en ervaar
dat dit
de weg naar vrijheid is.

gaslighting psychologie

1 Shares
Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

You May Also Like